Hamowanie

Długo można wyliczać udogodnienia ułatwiające zatrzymanie nowoczesnego samochodu. W przypadku trudnej lub nagłej sytuacji zasadnicze znaczenie mają nasze zachowanie na drodze oraz układ hamulcowy pojazdu.

Te dwa czynniki stanowią podstawowe elementy składowe bezpieczeństwa czynnego, umożliwiające uniknięcie wypadku. Przypomnijmy w skrócie szereg nowoczesnych urządzeń stosowanych we współczesnych samochodach ułatwiających hamowanie w trudnych warunkach lub nieoczekiwanej sytuacji na drodze i umożliwiające kompensowanie błędów kierowcy w chwilach krytycznych. Wiele z tych urządzeń jest powszechnie znanych, ale dla usystematyzowania wspominamy o nich w tym zestawieniu.

Najpopularniejszy jest układ przeciwblokujący ABS (z niemieckiego: Antiblockiersystem) stosowany powszechnie jako seryjne wyposażenie samochodu. Jest to hydrauliczno-elektroniczny odpowiednik hamowania pulsacyjnego. System wspiera działanie kierowcy podczas ostrego hamowania, szczególnie na jezdni o niskiej przyczepności. Gdy nastąpi zablokowanie jednego z kół ciśnienie płynu hamulcowego do tego koła zostaje samoczynnie zmniejszone, aby po chwili wrócić do pełnej wartości. Cykliczne i wybiórcze zmiany ciśnienia w hamulcach poszczególnych kół występują w najnowocześniejszych konstrukcjach do ponad 100 cykli na sekundę i pozwalają kołom podczas hamowania przez cały czas obracać się a kierowcy zachować kontrolę nad sterownością auta. Spotykane określenia ABS 2-,3-,4-kanałowy oznacza kolejne generacje tego układu, gdzie czujniki blokowania kół sterują włączaniem systemu odpowiednio dla par kół przedniej i tylnej osi, oddzielnie obu kół przednich i razem kół tylnych lub dla każdego z czterech kół oddzielnie.

Z ABS często współpracuje układ ESP (z ang. Electronic Stability Program) elektroniczny układ stabilizacji wspomagający kierowcę. Ten system działa w oparciu o czujnik przyspieszeń kątowych czyli obracania się auta wokół osi pionowej, istniejący w samochodzie układ ABS, a także ingeruje w sterowanie silnikiem. Gdy układ czujników stwierdzi, że podczas hamowania lub agresywnej jazdy samochód zaczyna schodzić z zadanego toru jazdy, zaczyna ingerować przez wybiórcze przyhamowanie poszczególnych kół oraz obniżanie mocy silnika. Dzięki tym działaniom, niezależnie od woli kierowcy pojazd zwalnia w kontrolowany sposób, wracając na optymalny tor jazdy. W japońskich samochodach (np. Toyota) układ ESP jest nazywany VSC (z ang.Vehicle Stability Program) i w taki sposób jest określane urządzenie do kontroli stabilności pojazdu.

Stwierdzono, że większość kierowców w sytuacjach awaryjnych naciska na pedał hamulca ze zbyt małą siłą, aby droga hamowania osiągnęła minimalną wielkość.

Coraz popularniejsze, szczególnie w najnowszych samochodach jest urządzenie wspomagania nagłego hamowania BAS (z ang. Brake Assistant), które w krytycznych sytuacjach nie tylko potęguje nacisk wywierany na pedał, ale jednocześnie załącza sygnalizację awaryjnego oświetlenia samochodu, sygnalizując tym samym innym użytkownikom drogi, że pojazd będzie gwałtownie hamował. Umieszczony pomiędzy pedałem hamulca a pompą hamulcową czujnik wykrywa gwałtowność ruchu stopy kierowcy i wywołuje drogą elektroniczną maksymalne ciśnienie w układzie hamulcowym. Dzięki układowi BAS długość tej drogi można skrócić o 20-30 proc. W samochodach BMW to urządzenie jest nazywane DBC (z ang. Dynamic Brake Control), w samochodach Forda EBA ( z ang.Emergency Brake Assist), zaś w Skodach – MBA.

W układach hamulcowych autobusów pojawia się często urządzenie BB (Brake Blending), które samoczynnie synchronizuje zespoły napędowe pojazdu z hamulcami. Zapewnia optymalną współpracę hamulca zasadniczego z urządzeniem hamulca silnikowego i ewentualnie retardera. W pojazdach wieloosobowych spotyka się układ EBS (z ang. Electronic Brake System), którym określa się elektronicznie uruchamiany dwuobwodowy układ hamulcowy. W pojazdach ciężarowych holujących przyczepy spotykany jest w seryjnym wyposażeniu układ TEBS (z ang. Electronic Braking System for Trailers) będący elektronicznym systemem hamulcowym dla przyczep, sygnalizującym jego prawidłowe działanie lub też występujące usterki.

Istnieją też urządzenia regulujące siłę uciągu silnika. Elektroniczny system przeciwdziałający blokowaniu kół podczas hamowania silnikiem względnie po gwałtownej redukcji przełożenia nazwany jest skrótowo MSR (z niem.Motorschubkraftregelung). Spotyka się go w samochodach Alfa Romeo.

EBD (z ang. Electronic Brake Force Distribution) to system elektronicznego rozdziału siły hamowania, automatycznie przekazujący większą siłę hamowania na koła, które są w danej chwili bardziej obciążone. W samochodach niemieckich ten układ jest nazywany EBV (z niem. Elektronische Bremskraftverteilung).

W niektórych najnowszych samochodach mechanizm hamulcowy jest sterowany elektronicznie, a nie mechanicznie. Ten system by wire stosowany m.in. w niektórych modelach Mercedesa nazywany jest EHB (z niem. Elektrohydraulische Bremse). Też w Mercedesach klasy S stosowany jest system PRE-SAFE ochrony osób podróżujących samochodem, przewidujący groźbę wypadku i przygotowujący wszystkie systemy bezpieczeństwa do zmniejszenia jego skutków. Dotyczy to szybkiego zadziałania pasów bezpieczeństwa, ustawienie oparć foteli w takiej pozycji, żeby otwierające się poduszki zapewniły maksymalną ochronę. Ten układ wykorzystuje informacje z czujników układu czynnego bezpieczeństwa, które w przeciągu milisekund rejestrują zagrożenie poślizgiem lub gwałtownym, awaryjnym hamowaniem. Gdy taka krytyczna sytuacja ustępuje wszystkie nastawy wracają do pierwotnej pozycji.

Duża liczba urządzeń wpływających na efekt hamowania spowodowała konieczność stosowania układu, który w jednej jednostce byłby stanie łączyć wszystkie funkcje związane z zatrzymaniem samochodu. Taki system o skrótowej nazwie SBC (z ang. Sensotronic Brake Control), w którym układy ABS, BAS, EBD podlegają jednemu sterownikowi i jednej pompie hamulcowej, co przyczynia się do zmniejszenia elementów układu hamulcowego i – co ważne dla producentów - upraszcza montaż samochodu.

Stanisław Szelichowski
Foto: Bosch/Mercedes